Türbülans ve Çoklu Güvenlik Kalkanı
Risk yok edilemez, yalnızca şekil değiştirerek veya transfer edilerek yönetilebilir. Geleceği tahmin edemeyen sistemler, şoklara dayanabilmek için matematiksel bir esneklik inşa etmek zorundadır.
İş dünyasında belirsizlik, sürekli esen ve yönü aniden değişebilen sert bir rüzgardır. Kurumsal Risk Yönetimi, bir şirketin bu belirsizlik ortamında karşılaşabileceği tüm tehditleri önceden saptama, finansal bilançolar üzerindeki yıkıcı etkilerini ölçme ve bu tehlikeleri etkisiz hale getirme bilimidir. Başarılı şirketler, kriz anı geldiğinde doğaçlama yapmazlar; yıllar öncesinden hazırlanmış acil durum protokollerini otomatik olarak devreye sokarlar.
Bu yapıyı devasa bir yolcu uçağının çoklu güvenlik sistemleri olarak düşünebiliriz. Gökyüzündeki bir uçak, ani bir fırtınaya yakalandığında ya da motorlarından biri arızalandığında düşmez. Çünkü her motorun bir yedeği vardır, hidrolik sistemler birbirini yedekleyecek şekilde çapraz bağlanmıştır ve pilotlar yerdeki simülasyon cihazlarında binlerce kez türbülans senaryolarını test etmiştir. Bir şirketin risk yönetimi de tam olarak böyledir; ekonomik türbülanslara karşı şirketin gövdesine önceden inşa edilmiş yedek motorlar ve paraşütler sistemidir.
Kurumsal Tehditlerin Anatomisi
Şirketler tek bir yönden saldırıya uğramazlar. Riskler üç ana koldan şirket bilançosuna sızmaya çalışır ve her birinin kendine özgü bir tahribat gücü vardır.
Stratejik Riskler
Bir şirketin yanlış hedeflere koşması veya piyasanın gittiği yönü tamamen yanlış okumasıdır. Tüketici alışkanlıkları hızla değişirken eski teknolojide inat etmek, stratejik bir körlüktür. Yönetim kurulu, vizyonu belirlerken piyasadaki yeni rakiplerin ayak seslerini duymazsa, şirket ne kadar verimli çalışırsa çalışsın iflasa sürüklenir. Bu, uçağın mükemmel çalışması ancak yanlış havalimanına, üstelik fırtınanın tam ortasına doğru uçmasıdır.
Operasyonel Riskler
Şirketin günlük işleyişindeki çarkların fiziksel veya sistemsel olarak kırılmasıdır. Ana fabrikanın yanması, tedarik zincirinin global bir krizle kopması, yazılım sistemlerinin siber saldırıya uğraması veya kritik bir çalışanın hata yapması operasyonel risktir. Çarklardan biri durduğunda, tüm üretim hattı donar ve nakit akışı anında kesilir. Bu, uçaktaki kabin basıncının düşmesi veya iniş takımlarının açılmaması gibi içeriden kaynaklanan mekanik bir sorundur.
Finansal Riskler
Şirketin kasasındaki paranın, borçlarının ve nakit dönüşüm döngüsünün dış şoklarla erimesidir. Döviz kurlarının aniden fırlaması, kredi faiz oranlarının iki katına çıkması veya en büyük müşterinin ödeme yapmadan iflas etmesi finansal bir yıkımdır. Şirket harika bir ürün satıyor olabilir, ancak borçlarını çevirecek nakdi kalmadığında anında boğulur. Bu, uçağın yakıtının havada aniden bitmesi ve yedek deponun boş olmasıdır.
Tehditlere Karşı Karar Mekanizmaları
Riski tamamen sıfırlamak, hiç uçmamak demektir ve uçmayan bir şirket kar üretemez. Yönetimin görevi riski yok etmek değil, onu doğru fiyatlayarak matematiksel savunma hatları kurmaktır.
Transfer Etme
Bazı felaketler o kadar büyüktür ki, şirketin tek başına bunu karşılaması imkansızdır. Bu durumda şirket, küçük ve düzenli bir bedel ödeyerek büyük felaketin maliyetini bir başkasına yıkar. Bir fabrikayı yangına karşı sigortalamak veya döviz kurundaki dalgalanmaya karşı vadeli işlemler piyasasında pozisyon almak, riski transfer etmektir. Şirket, yangın çıkarsa fabrikanın külünü değil, sigorta şirketinden gelecek taze sermayeyi planlar.
Kabul Etme
Eğer bir riskin gerçekleşme ihtimali çok düşükse ve gerçekleştiğinde yaratacağı zarar şirketin bilançosu için sadece bir sinek ısırığı boyutundaysa, şirket bu riski bilerek kucaklar. Onu engellemek için harcanacak para, riskin kendi zararından daha büyüktür. Bu durumda en mantıklı eylem, kapıları açık bırakıp olası küçük sızıntıları kabul etmektir.
Kaçınma
Eğer bir projenin barındırdığı tehlike şirketin tüm geleceğini yok edebilecek güçteyse ve hiçbir şekilde sigortalanamıyorsa, şirket o işten tamamen vazgeçer. Savaşın sürdüğü bir ülkeye milyar dolarlık yeni bir tesis kurma planını masadan kaldırmak, riskten kaçınmaktır. Getiri ne kadar yüksek görünürse görünsün, hayatta kalma kuralı her zaman kar etme kuralının önüne geçer.
Azaltma
Şirket riski alır ancak şiddetini kırmak için önlemler geliştirir. Fabrikada yangın çıkma ihtimali vardır, ancak tavana son teknoloji otomatik su püskürtme sistemleri kurulur. Yangın yine de çıkabilir, fakat zarar tüm fabrikayı kül etmeden kontrol altına alınır. Uçağa binen yolculara can yeleği giydirmek, kazayı engellemez ama olumsuz sonuçları ciddi oranda sınırlar.